Πώς γίνεται ο έλεγχος καταθέσεων και μετρητών από την ΑΑΔΕ

Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων εφαρμόζει πλέον σε ευρεία κλίμακα μια τεχνική ελέγχου που δεν εξετάζει μόνο τα δηλωθέντα εισοδήματα του φορολογούμενου, αλλά «σαρώνει» το σύνολο της οικονομικής του ζωής και της οικογένειάς του. Πρόκειται για τον έλεγχο τραπεζικών καταθέσεων και δαπανών σε μετρητά, μία από τις λεγόμενες έμμεσες τεχνικές προσδιορισμού φορολογητέας ύλης.

Πλήθος πρόσφατων αποφάσεων της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ), αρκετές εκ των οποίων εκδόθηκαν μέσα στο 2026, επιβεβαιώνουν ότι η μέθοδος αυτή βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο του ελεγκτικού μηχανισμού, ιδίως σε συνδυασμό με τη διασταύρωση δεδομένων από το myDATA, το Ψηφιακό Πελατολόγιο και τις τραπεζικές βάσεις.

Το νομικό πλαίσιο του ελέγχου

Η εξουσία της Φορολογικής Διοίκησης να ελέγχει, να επαληθεύει και να διασταυρώνει στοιχεία, μεταξύ αυτών και τραπεζικούς λογαριασμούς, εγχώριους και στο εξωτερικό, θεμελιώνεται σήμερα στον νέο Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, ν. 5104/2024, ο οποίος αντικατέστησε τον προϊσχύσαντα ν. 4987/2022 (και πριν από αυτόν τον ν. 4174/2013).

Οι σχετικές ελεγκτικές εξουσίες περιγράφονται πλέον στο άρθρο 23 του ν. 5104/2024, ενώ η επιλογή της κατάλληλης τεχνικής ελέγχου, όταν τα βιβλία και στοιχεία του φορολογούμενου κρίνονται ανεπαρκή ή αναξιόπιστα, γίνεται με αιτιολογημένη απόφαση του Προϊσταμένου της αρμόδιας ελεγκτικής υπηρεσίας, κατόπιν εισήγησης του υπαλλήλου που έχει την εντολή ελέγχου.

Η φορολόγηση του ποσού που τυχόν προκύψει ως αδικαιολόγητο στηρίζεται στο άρθρο 21 παρ. 4 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (ν. 4172/2013), το οποίο ορίζει ότι κάθε προσαύξηση περιουσίας που προέρχεται από παράνομη, αδικαιολόγητη ή άγνωστη πηγή ή αιτία λογίζεται ως κέρδος από επιχειρηματική δραστηριότητα. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτής της κατηγορίας εισοδήματος είναι ότι δεν φορολογείται με την κλιμακωτή φορολογική κλίμακα μισθωτών-συνταξιούχων, αλλά με σταθερό συντελεστή 33% από το πρώτο ευρώ.

Πώς λειτουργεί η τεχνική των καταθέσεων και των δαπανών σε μετρητά

Ο έλεγχος παρακολουθεί την κίνηση των διαθέσιμων κεφαλαίων του φορολογούμενου, της συζύγου ή του συζύγου, και των προστατευόμενων/εξαρτώμενων μελών, είτε αυτά κατατίθενται σε τραπεζικούς λογαριασμούς, είτε αναλώνονται σε συναλλαγές με μετρητά.

Σε πρώτο στάδιο, από το σύνολο των τραπεζικών καταθέσεων της ελεγχόμενης περιόδου αφαιρούνται όσα ποσά δεν συνιστούν πραγματικό εισόδημα, εκταμιεύσεις δανείων, μεταφορές μεταξύ ιδίων λογαριασμών, συμψηφιστικές εγγραφές και λοιπές λογιστικές κινήσεις χωρίς φορολογική σημασία.

Στο υπόλοιπο που προκύπτει, προστίθενται όλες οι πληρωμές σε μετρητά για αγορές, δαπάνες διαβίωσης (προσωπικές, οικογενειακές ή επαγγελματικές) και λοιπές συναλλαγές, ενώ αφαιρούνται τα μη φορολογούμενα ποσά που δεν πέρασαν ποτέ από τραπεζικό λογαριασμό. Το τελικό «υπόλοιπο» αναπροσαρμόζεται με τις μεταβολές των απαιτήσεων από τρίτους και συγκρίνεται, τελικά, με το σύνολο των εισοδημάτων που έχουν δηλωθεί για την ίδια περίοδο.

Όταν η σύγκριση αυτή αναδεικνύει διαφορά, δηλαδή όταν οι καταθέσεις και οι δαπάνες υπερβαίνουν τα δηλωθέντα εισοδήματα, η διαφορά αυτή τεκμαίρεται ως μη δηλωθείσα φορολογητέα ύλη, εκτός εάν ο φορολογούμενος αποδείξει επαρκώς την προέλευσή της.

Ποιοι λογαριασμοί και ποια πρόσωπα βρίσκονται στο στόχαστρο

Η τεχνική αυτή δεν περιορίζεται στον ίδιο τον φορολογούμενο. Ελέγχονται καταθέσεις και αναλήψεις από προσωπικούς και επαγγελματικούς λογαριασμούς σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της Ελλάδας ή του εξωτερικού, τόσο του ίδιου όσο και του συζύγου/της συζύγου και των προστατευόμενων μελών της οικογένειας. Ως προστατευόμενα ή εξαρτώμενα μέλη νοούνται τα πρόσωπα που ορίζει η ισχύουσα φορολογική νομοθεσία εισοδήματος, σήμερα το άρθρο 11 του ν. 4172/2013, ανάλογα με τις διατάξεις που ίσχυαν στη φορολογική περίοδο που εξετάζεται.

Ιδιαίτερη μεταχείριση επιφυλάσσεται στους κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς. Το ποσό καταλογίζεται, κατ’ αρχήν, στον πραγματικό δικαιούχο, όπως αυτός προκύπτει από τις πραγματικές συνθήκες και τη φύση των συναλλαγών. Όταν αυτό δεν μπορεί να τεκμηριωθεί, το ποσό επιμερίζεται ισόποσα μεταξύ όλων των συνδικαιούχων.

Στο πεδίο του ελέγχου εντάσσονται επίσης η κινητή και ακίνητη περιουσία κάθε μορφής, στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, με αποτίμηση βάσει της αξίας κτήσης ή του κόστους κατασκευής, προσαυξημένη με τυχόν βελτιώσεις ή προσθήκες, καθώς και οι απαιτήσεις έναντι τρίτων.

Όσον αφορά τις δαπάνες, όταν είναι βέβαιο ότι πραγματοποιήθηκαν, αλλά το ακριβές ποσό δεν προκύπτει από τα στοιχεία που διαθέτει ο φορολογούμενος, η Φορολογική Διοίκηση το προσδιορίζει βάσει των στοιχείων που η ίδια έχει συγκεντρώσει. Στις δαπάνες διαβίωσης λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές δαπάνες και όχι τεκμαρτές, στοιχείο που έχει ιδιαίτερη σημασία για τον φορολογούμενο, καθώς του επιτρέπει να αμφισβητήσει εκτιμήσεις που δεν αντιστοιχούν στην πραγματική του κατανάλωση.

Οι φορολογικές συνέπειες

Η μη αιτιολογημένη διαφορά που προκύπτει από την εφαρμογή της τεχνικής φορολογείται, όπως προαναφέρθηκε, με σταθερό συντελεστή 33%, ανεξαρτήτως του ύψους του ποσού. Επιπλέον, επί της διαφοράς φόρου που προκύπτει επιβάλλεται πρόστιμο ανακριβούς δήλωσης κατ’ εφαρμογή του άρθρου 54 του ν. 5104/2024, το οποίο κλιμακώνεται ανάλογα με το ύψος της διαφοράς σε σχέση με τον δηλωθέντα φόρο, φτάνοντας έως το 50% όταν η διαφορά υπερβαίνει το μισό του δηλωθέντος φόρου.

Χρήσιμο είναι εδώ να διευκρινιστεί ένα σημείο που συχνά προκαλεί σύγχυση σε παλαιότερα άρθρα και αναλύσεις. Η ειδική εισφορά αλληλεγγύης, που παλαιότερα επιβαρυνόταν πρόσθετα επί των εισοδημάτων αυτής της κατηγορίας, έχει καταργηθεί οριστικά από 1.1.2023 για το σύνολο σχεδόν των εισοδημάτων φυσικών προσώπων. Συνεπώς, για διαφορές που αφορούν εισοδήματα φορολογικού έτους 2023 και μετά, η εισφορά αυτή δεν εφαρμόζεται πλέον. Εξακολουθεί όμως να ισχύει, ως ιστορικό στοιχείο, για ελέγχους που αφορούν παλαιότερα, ανέλεγκτα φορολογικά έτη στα οποία η εισφορά ήταν ακόμη σε ισχύ.

Ο ρόλος της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών

Ο μεγάλος αριθμός αποφάσεων της ΔΕΔ που αφορούν την τεχνική αυτή δείχνει ότι πολλοί φορολογούμενοι επιλέγουν να ασκήσουν ενδικοφανή προσφυγή προτού προσφύγουν στα διοικητικά δικαστήρια, προσπαθώντας να ανατρέψουν τον καταλογισμό.

Από τις αποφάσεις αυτές προκύπτουν και τα πιο συνηθισμένα σημεία τριβής. Η μη σαφής διάκριση επαγγελματικών από προσωπικές δαπάνες, ο λανθασμένος χειρισμός ποσών που έχουν ήδη ληφθεί υπόψη δύο φορές στον πίνακα ανάλωσης κεφαλαίων, ή η αμφισβήτηση της πηγής προέλευσης ενός εμβάσματος ή μιας κατάθεσης. Σε αρκετές περιπτώσεις, η ΔΕΔ κάνει εν μέρει δεκτούς τους ισχυρισμούς του προσφεύγοντος και αναπροσαρμόζει τη διαφορά, γεγονός που καταδεικνύει πόσο κρίσιμη είναι η τεκμηρίωση κάθε επιμέρους κίνησης.

Τι πρέπει να γνωρίζει ο φορολογούμενος

Η πρακτική σημασία των παραπάνω για κάθε οικογένεια ή επιχειρηματία είναι ουσιαστική. Πρώτον, η τήρηση αποδεικτικών στοιχείων για κάθε σημαντική κατάθεση, από δάνειο, δωρεά, πώληση περιουσιακού στοιχείου, κληρονομιά, είναι το πρώτο και βασικότερο μέσο άμυνας σε έναν πιθανό έλεγχο.

Δεύτερον, στους κοινούς λογαριασμούς αξίζει να είναι σαφές, αν είναι δυνατόν και εγγράφως, ποιος συνδικαιούχος τροφοδοτεί πραγματικά τον λογαριασμό, ώστε να αποφεύγεται ο ισόποσος καταλογισμός σε πρόσωπο που ενδέχεται να μην έχει καμία σχέση με τα κατατεθέντα ποσά.

Τρίτον, οι μεγάλες κινήσεις μετρητών, ιδίως αγορές ακινήτων, αυτοκινήτων ή σκαφών, θα πρέπει να συνοδεύονται από ιχνηλάσιμη τεκμηρίωση της πηγής των κεφαλαίων, ώστε να μην θεωρηθούν άγνωστης προέλευσης.

Τέλος, η ενεργός συμμετοχή στη διαδικασία του ελέγχου, με έγκαιρη προσκόμιση στοιχείων και τεκμηριωμένη απάντηση σε κάθε πρόσκληση της Φορολογικής Διοίκησης, παραμένει ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος περιορισμού του κινδύνου καταλογισμού φόρου με συντελεστή 33% και πρόσθετου προστίμου.

Στην εποχή της πλήρους ψηφιοποίησης και της διασταύρωσης δεδομένων μέσω τραπεζών, POS και myDATA, ο έλεγχος καταθέσεων και δαπανών δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση αλλά καθιερωμένο εργαλείο της ΑΑΔΕ και η καλή προετοιμασία κάθε φορολογούμενου και της οικογένειάς του είναι πλέον απαραίτητη, όχι προαιρετική, προφύλαξη.

Στο λογιστικό γραφείο ForoLink – Καλογερά Βασιλική είμαστε δίπλα σου με απλές και ξεκάθαρες λύσεις για κάθε σου λογιστική και φορολογική ανάγκη.

Επικοινώνησε σήμερα μαζί μας. Θα χαρούμε να σε εξυπηρετήσουμε:

6988800566
kalofintax@gmail.com
Αποστολοπούλου 64, Κάτω Χαλάνδρι

Ο λογιστής σου προσιτά και υπεύθυνα, στην Αθήνα και Online Πανελλαδικά!

Συνδέσου μαζί μας και ενημερώσου εύκολα & αξιόπιστα, σε:

Facebook | Instagram | YouTube | TikTok | Viber | WhatsApp