Η διαδοχή της μικρής ελληνικής επιχείρησης στη νέα γενιά είναι συχνό φαινόμενο στην ελληνική αγορά. Κάθε πρωί, σε κάθε γειτονιά και σε κάθε επαρχιακή πόλη, κάποιος ανεβάζει το ρολό. Ο φούρνος, το συνεργείο, το φαρμακείο, το βιβλιοπωλείο, το εργαστήρι, το μικρό ξενοδοχείο με τα δώδεκα δωμάτια. Πίσω από πολλά από αυτά υπάρχει μια ιστορία τριάντα, πενήντα ή και εκατό ετών. Εμείς, ως λογιστές, βλέπουμε τη μία όψη της. Βιβλία, τιμολόγια, δηλώσεις και υποχρεώσεις. Βλέπουμε όμως και ό,τι δεν γράφεται σε κανένα ισοζύγιο. Τον κόπο, τις θυσίες και την εμπιστοσύνη που χτίστηκε επί δεκαετίες.
Η μικρή επιχείρηση και ο κίνδυνος της «μίας γενιάς»
Η ελληνική οικονομία στηρίζεται σε πολύ μικρές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με έρευνα του ΕΒΕΑ για τις οικογενειακές επιχειρήσεις, περίπου 7 στις 10 απασχολούν 2 έως 10 άτομα. Οι περισσότερες λειτουργούν πάνω από 21 χρόνια και βρίσκονται στις δύο πρώτες γενιές ιδιοκτησίας. Παράλληλα, μελέτη της Goldman Sachs υπενθυμίζει ότι διεθνώς μόνο περίπου το 30% των οικογενειακών επιχειρήσεων περνά με επιτυχία στη δεύτερη γενιά και μόλις το 12% φτάνει στην τρίτη.
Το συμπέρασμα είναι απλό και λίγο άβολο. Η επιτυχία δεν κληρονομείται αυτόματα. Ο ιδρυτής μπορεί να παραδώσει κλειδιά, μηχανήματα, πελατολόγιο και ακίνητο. Αν δεν παραδώσει και τρόπο σκέψης, σχέδιο και χρόνο προετοιμασίας, η επιχείρηση κινδυνεύει να μείνει η επιτυχημένη ιστορία ενός μόνο ανθρώπου.
Η ιστορικότητα
Στα βιβλία μας καταγράφουμε εξοπλισμό, αποθέματα και απαιτήσεις. Η ιστορία μιας επιχείρησης δεν έχει δικό της λογαριασμό, έχει όμως αξία που την αναγνωρίζει κάθε πελάτης. Είναι το όνομα που ο κόσμος ξέρει και εμπιστεύεται. Είναι οι προμηθευτές που δίνουν πίστωση επειδή γνώριζαν τον πατέρα. Είναι η συνταγή, η τεχνική και η ποιότητα που κρατούν πελάτες τρίτης γενιάς. Είναι και η γνώση του ποιος πελάτης πληρώνει εγκαίρως και ποιος θέλει προσοχή.
Ο διάδοχος που το κατανοεί, αλλάζει οπτική. Παίρνει μια φήμη που ένας νέος ανταγωνιστής θα χρειαζόταν χρόνια και κεφάλαια για να αποκτήσει. Η ιστορικότητα γίνεται εργαλείο επικοινωνίας. Ένα «από το 1962» στην πρόσοψη, στην ιστοσελίδα ή στη συσκευασία, δεν είναι νοσταλγία, είναι εγγύηση. Σε μια εποχή ανώνυμων διαδικτυακών πωλήσεων, ο κόσμος αναζητά αυθεντικότητα, τοπική προέλευση και ένα πρόσωπο πίσω από το προϊόν. Μια επιχείρηση με ιστορία τα προσφέρει φυσικά.
Ο διάδοχος
Οι δύο συχνότερες παγίδες είναι αντίθετες. Η πρώτη είναι ο διάδοχος που αλλάζει τα πάντα από την πρώτη εβδομάδα, αγνοώντας ό,τι κράτησε την επιχείρηση ζωντανή. Η δεύτερη είναι εκείνος που δεν αλλάζει τίποτα, από σεβασμό ή φόβο, και βλέπει τον τζίρο να φθίνει αργά. Η ισορροπία είναι να κρατάμε την ουσία και να ανανεώνουμε τα εργαλεία.
Στην πράξη αυτό σημαίνει:
- Σταδιακή παράδοση. Η μεταβίβαση δεν είναι μια ημερομηνία στο συμβόλαιο, είναι διαδικασία ετών. Ο νέος αναλαμβάνει πρώτα συγκεκριμένους τομείς, όπως προμήθειες, τιμολόγηση ή ηλεκτρονικό κατάστημα, και ο ιδρυτής μένει μέντορας.
- Εμπειρία εκτός οικογένειας. Όποιος έχει δουλέψει λίγα χρόνια αλλού επιστρέφει με νέες πρακτικές και με κύρος που δεν στηρίζεται μόνο στο επώνυμο
- Ψηφιακός εκσυγχρονισμός. Ηλεκτρονική τιμολόγηση, myDATA, παρακολούθηση αποθήκης, ηλεκτρονικές πληρωμές, παρουσία στο διαδίκτυο. Τα εργαλεία αυτά δεν αλλάζουν την ταυτότητα. Μειώνουν τα λάθη και το κόστος και ανοίγουν νέους πελάτες.
- Οικονομική εγγραμματοσύνη. Ο διάδοχος πρέπει να γνωρίζει τα περιθώρια κέρδους, τις ταμειακές ροές και τις υποχρεώσεις. Η καλή, τακτική σχέση με τον λογιστή δεν είναι πολυτέλεια.
- Ανοιχτή πόρτα σε εξωτερική γνώση. Η ίδια έρευνα του ΕΒΕΑ δείχνει ότι οι περισσότερες οικογενειακές επιχειρήσεις δεν έχουν αναζητήσει εξωτερική υποστήριξη. Ένας λογιστής, ένας νομικός ή ένας έμπειρος επαγγελματίας του κλάδου μπορεί να καλύψει όσα λείπουν.
Ίσο δεν σημαίνει πάντα δίκαιο
Ένα από τα δυσκολότερα σημεία είναι οι σχέσεις μέσα στην οικογένεια. Αν από τα τρία αδέλφια δουλεύει στην επιχείρηση μόνο το ένα, τα ίσα μερίδια με ίση ψήφο δεν είναι απαραίτητα η δικαιότερη λύση. Συχνά η καλύτερη λύση είναι να συγκεντρωθεί η επιχείρηση σε αυτόν που τη συνεχίζει και οι υπόλοιποι να αποζημιωθούν με άλλα περιουσιακά στοιχεία ή με χρήματα. Χρειάζονται επίσης ξεκάθαροι ρόλοι, αμοιβή για όποιον εργάζεται πραγματικά και γραπτοί κανόνες πριν προκύψει η πρώτη διαφωνία. Οι καλές προθέσεις δεν αρκούν όταν στο τραπέζι βρίσκονται περιουσία, συναισθήματα και προσδοκίες.
Τι σημαίνει μια επιχείρηση με ιστορία για τη μικρή πόλη και για τη χώρα
Στην Αθήνα ή στη Θεσσαλονίκη, η επιχείρηση που κλείνει συνήθως αντικαθίσταται από άλλη. Σε μια μικρή πόλη, ένα νησί ή ένα ορεινό χωριό, το ρολό που κατεβαίνει συχνά δεν ξανανεβαίνει. Χάνονται θέσεις εργασίας, χάνεται ένας τόπος συνάντησης, χάνεται η ζήτηση για τους τοπικούς προμηθευτές. Ο φούρνος που ψήνει το ψωμί της περιοχής για τρεις γενιές, το συνεργείο, η ταβέρνα ή το παντοπωλείο δεν είναι απλώς επιχειρήσεις. Είναι υποδομές κοινωνικής συνοχής.
Όταν ο διάδοχος αποφασίζει να μείνει, να συνεχίσει και να εξελίξει την επιχείρηση, το όφελος ξεπερνά τον οικογενειακό κύκλο. Κρατά θέσεις εργασίας εκεί όπου οι εναλλακτικές είναι λίγες. Κρατά νέους ανθρώπους στον τόπο τους και ανακόπτει την αποψίλωση της περιφέρειας. Στηρίζει τοπικούς παραγωγούς, μεταφορείς και τεχνίτες. Στηρίζει και τον κοινωνικό ιστό, σχολικές γιορτές, αθλητικά σωματεία, πανηγύρια, όσα κάνουν μια κοινότητα να θέλει να ζει εκεί.
Σε εθνικό επίπεδο, το άθροισμα είναι μεγάλο. Οι χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις που περνούν με επιτυχία στην επόμενη γενιά διατηρούν την απασχόληση, τις εισφορές και τη γεωγραφική ισορροπία της οικονομίας. Διατηρούν και αυτό που η χώρα προσφέρει καλύτερα: τοπικά προϊόντα, γαστρονομία, χειροτεχνία, τουρισμό με αυθεντικό χαρακτήρα. Ο επισκέπτης δεν έρχεται για μια ομοιόμορφη υπηρεσία. Έρχεται για το εργαστήρι της τρίτης γενιάς.
Τι συμβουλεύουμε συχνά ως λογιστές
- Ξεκινήστε νωρίς. Η διαδοχή που σχεδιάζεται με άνεση κοστίζει λιγότερο και προκαλεί λιγότερες συγκρούσεις από εκείνη που επιβάλλεται από ένα απρόοπτο.
- Καθαρίστε και αποτιμήστε. Τακτοποιημένα βιβλία, ξεκάθαρες υποχρεώσεις και ρεαλιστική αποτίμηση της επιχείρησης πριν από οποιαδήποτε μεταβίβαση.
- Εξετάστε τη νομική μορφή. Στην ατομική επιχείρηση ο διάδοχος ξεκινά ουσιαστικά νέο φορολογικό και ασφαλιστικό μητρώο. Σε εταιρεία μεταβιβάζονται μερίδια ή μετοχές και το καταστατικό μπορεί να ρυθμίσει ψήφους, διοίκηση και όρια μεταβίβασης, ώστε να μη διαλυθεί ο έλεγχος όταν αυξηθούν οι εταίροι.
- Δουλέψτε ομαδικά. Λογιστής, συμβολαιογράφος και δικηγόρος πρέπει να συντονίζονται, γιατί το φορολογικό όφελος μπορεί να χαθεί από ένα διαδικαστικό λάθος.
- Μιλήστε ανοιχτά. Όλες οι τεχνικές λύσεις αποτυγχάνουν αν η οικογένεια δεν έχει πρώτα συμφωνήσει ποιος διοικεί, ποιος εργάζεται και ποιος κατέχει.
Η μικρή επιχείρηση που συνεχίζεται δεν είναι μόνο μια οικονομική μονάδα. Είναι μνήμη, δουλειά και ταυτότητα ενός τόπου. Ο διάδοχος δεν καλείται να αντιγράψει τον ιδρυτή, ούτε να τον ακυρώσει. Καλείται να πάρει αυτό που χτίστηκε και να το πάει ένα βήμα πιο πέρα, με σεβασμό στην ιστορία και θάρρος για το καινούργιο. Εμείς, από τη μεριά μας, οφείλουμε να τον βοηθήσουμε να το κάνει με σχέδιο, με αριθμούς και με ασφάλεια. Γιατί η επιτυχία δεν κληρονομείται, χτίζεται σταδιακά, και η ιστορία μιας επιχείρησης αξίζει να έχει και επόμενο κεφάλαιο.
Στο λογιστικό γραφείο ForoLink – Καλογερά Βασιλική είμαστε δίπλα σου με απλές και ξεκάθαρες λύσεις για κάθε σου λογιστική και φορολογική ανάγκη.
Επικοινώνησε σήμερα μαζί μας. Θα χαρούμε να σε εξυπηρετήσουμε:
6988800566
kalofintax@gmail.com
Αποστολοπούλου 64, Κάτω Χαλάνδρι
Ο λογιστής σου προσιτά και υπεύθυνα, στην Αθήνα και Online Πανελλαδικά!
Συνδέσου μαζί μας και ενημερώσου εύκολα & αξιόπιστα, σε:
Facebook | Instagram | YouTube | TikTok | Viber | WhatsApp
